Bal Arıları Toplama Çıkartma Yapabiliyor

Tahmini Okuma Süresi: 2 dakika

Birçok hayvan basit düzeyde matematik anlayabiliyor. Bu basit düzey genelde küçük sayıları tasvir etmek olarak tanımlanabilir. Bu onların yemek ararken kaynak yönetimi gibi becerilerini daha iyi kullanması için kullanışlı olabilir. Ya da gelen bir tehlikenin ne kadar tehlikeli olduğunu analiz edip sürü toplanması için de bir miktar nümerik yetenek gereklidir. Ancak toplama çıkartma gibi karmaşık işlemler insan dışı çok az omurgalıda görülebilmektedir. Onlar da tıpkı bal arıları gibi bazı işaretler kullanarak toplama çıkartma yapabiliyorlar. Tıpkı bizim “+” ve “–“ işaretlerimiz gibi.
Bal arıları minyatür beyinleri ile bu işlemleri yapabiliyor. Araştırmacılar bal arılarını eğitirken toplama ve çıkartma işlemlerini temsil etmek üzere sarı ve mavi renkleri kullandılar. Arıların serbest uçabildikleri bir alanda, bu bilgileri kullanarak arıların alışık olmadıkları bir problemi çözmeleri beklendi. Arıların kısa dönem hafızalarının ne kadar kuvvetli olduğu biliniyor. İnsanlar ve bal arıları evrimsel süreçte 400 milyon yıl önce ayrılmış olmasına karşın daha yakın akrabalara göre bal arılarının numerik yeteneklerinin daha belirgin olduğu görülüyor.

Deney Aşaması

Bal arılarının bazı işaretler ile toplama çıkartma gibi işlemleri yapabildiğini belirtmiştik. Bu deneyde bal arıları toplama ve çıkartma için renkleri kullanıyor. Mavi renk toplama anlamına gelirken sarı renk ise çıkartma işlemi için tanımlanmış durumda. Labirentimsi bir ortamda belli başlı şekillerin renklerle kombinlenmesi sonucu arılara belli bulmacalar çözdürülmüştür. Yani arılar mavi renk gördüklerinde desende bir fazla element olması gerekliğine sarı ise de bir eksik olması gerektiğine karar verebilmektedir. Buna göre gideceği yönü seçerek labirentin çıkışına ulaşmayı öğrenmiştir.

Sonuç

Sosyal böceklere bakıldığında bunun gibi birçok karmaşık işlemin rahatlıkla yapıldığını görebiliyoruz. Özellikle sosyal böcekler kapsamında insan beyni ile karşılaştırıldığında çok da ilkel kabul edilmeyecek uygulamalar olduğunu fark edebiliyoruz. Karıncaların yönetim biçimleri, beslenme şekilleri gibi gerçeklikler bize ne kadar da zeki yaratıklar olduğunu hatırlatıyor. Bal arılarının 6 şubat tarihinde yayımlanan bu çalışmadan hareketle sayısal zekâlarının gelişmiş olduğunu görebiliyoruz fakat zaten yıllardır bilinen bir zekalarının olduğu meşhur arı dansı ile kanıtlanmıştı. Bir dans ve hareketler dizisi ile istedikleri her mesajı verebilme yeteneğine sahip bir canlının konuşmaktan farklı bir şey yaptığı düşünülemez.

Kaynak ve İleri Okuma

• S. R. Howard, A. Avarguès-Weber, J. E. Garcia, A. D. Greentree, A. G. Dyer, Numerical cognition in honeybees enables addition and subtraction. Sci. Adv. 5, eaav0961 (2019).

Ekrem Mücahit Doğdu

Bilimlendin.com kurucusu. Üsküdar Üniverisitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik (İngilizce) öğrencisiyim. Çok küçük yaşlardan itibaren bilimle ilgiliyim. Bu alanda bir şeyler yapmak, öğrenmek ve öğrendiklerimi insanlara aktarmayı çok seviyorum. Kendi bilim alanım dışında astrofizik ve modern fizik ile de ilgiliyim.

Bir cevap yazın

tr_TRTürkçe
en_USEnglish tr_TRTürkçe