Ölümcül covid-19 Geni Neandertallerden Geliyor

Tahmini Okuma Süresi: 2 dakika

Son çalışmalara göre covid-19 için bağışıklığın zayıf olması ve daha ölümcül olması ile ilişkili genin yaklaşık 60.000 yıl önce Homo neanderthalensis insanlarından geldiği ortaya konuldu. Bilim insanları henüz hala tam olarak hangi genin covid-19 için ölümcül risk taşıyor olduğunu bulamadılar. Fakat yeni bulgular gösteriyor ki bu genler 60.000 yıl önce gerçekleşmiş bir türler arası birleşmeden geliyor olabilir. Bilindiği üzere dünya üzerinde neredeyse tüm insanlarda Neanderthal genlerinin bir kısmı bulunuyor. Bu da geçmişte türümüzün oldukça yakın bir münasebet içinde olduğu anlamına geliyor.

Hangi Genler?

Tam olarak hangi genlerin covid-19 duyarlılığı olarak isimlendirebileceğimiz duruma yol açtığı kesin değil. Fakat 3. Kromozom üzerindeki 6 adet gen oldukça karmaşık ilişkiler gösteriyor. Bu da covid-19 için yatkınlığı arttırıyor gibi gözüküyor. Söz konusu genler günümüzde en yaygın olarak Bangladeş çevresinde bulunuyor. Bu bölgede insanların %63’ lük kısmı bu genlerden en az bir kopya taşıyor. Güney Asya’nın tamamı göz önüne alındığında ise insanların 3’te 1’lik kısmında bu genin korunmuş olduğunu görüyoruz. Dünyanın diğer bölgelerinde söz konusu gen oldukça seyrek seyrediyor. Avrupalıların yalnızca %8 oranında sahip olduğu gen, Doğu Asya’da ise yüzde %4 seviyesinde. Afrika bölgesinde ise bu gen neredeyse yok denilebilir. Bu gen nasıl bir evrimsel süreçten geçti sorusu ise şimdilik cevapsız. Bahsi geçen makalenin yazarlarından biri olan Hugo Zeberg’in ifadesine göre işte bu 10.000 dolarlık soru.

covid-19 İçin Kimler Daha Riskli Konumda

Bahsi geçen Neandertal genleri bir olasılıkla bizi daha kırılgan ve savunma sistemimizi daha zayıf hale getiriyor olabilir. Öte yandan belki de bu genler bize tam tersi bir şekilde etki edip bağışıklığımızı bu tip virüslere karşı bağışıklığı yüksek hale getiriyor olabilir. Bu genin frekansı gitgide azalacağı için aslında bu genin nesiller geçtikçe etkisinin daha da az olacağını öngörebiliriz. Bu durumda da umuyoruz ki bizi kırılgan yapan genler Neandertal genleri olsun. Elimizde sıkça bilinen bazı bilgiler mevcut. Örneğin yaşlı insanlar gençlere göre daha dirençsiz kalıyorlar. Erkekler kadınlara göre daha kırılganlar. Sosyal eşitsizlikler de bu konuda oldukça önemli bir etken. Örneğin ABD örneği için konuşursak siyahi vatandaşlar beyazlara kıyasla daha riskte görünüyor. Bunun sebebi muhtemelen ülkenin geçmişindeki ırkçı sistem. Geçmişte uygulanan bu tip ayrımcı uygulamalar sebebi ile siyahi vatandaşlar daha fazla kronik hastalık, diyabet gibi hastalıklarla kalmışlar. Bu da onları virüs için daha kırılgan bir hedef yapıyor.

Sonuç olarak, geçmişte olduğu gibi yine atalarımızdan aldığımız genlerin içerisinde Neandertal genleri var. Geçmişte de vardı. Bazıları devam ederken bazıları yok olup gittiler. Ama ne olursa olsun bu genlerin zamanla frekanslarının daha da azalacağı öngörülebilir. Her antik gen bu kaderi paylaşmasa da birçokları için kader böyledir. Aynı zamanda İsveçli ve Alman bilim insanları tarafından ortak yürütülen bu çalışmanın henüz bir resmi dergide yayımlanmadığını göz önünde bulundurmak gerekir. Tamamen yayımlandıktan sonra tüm dünyanın desteği ile de çok daha fazlasını öğrenebiliriz. Yani Dr. Zeberg’in de söylediği gibi “Evrimsel tarih bize bazı ipuçları verebilir”

Bibliyografya ve İleri Okuma

1.Zeberg, H., & Pääbo, S. (2020). The major genetic risk factor for severe COVID-19 is inherited from Neandertals. doi:10.1101/2020.07.03.186296
2.Zimmer, C. (2020, July 04). DNA Linked to Covid-19 Was Inherited From Neanderthals, Study Finds. Retrieved July 08, 2020, from https://www.nytimes.com/2020/07/04/health/coronavirus-neanderthals.html

Ekrem Mücahit Doğdu

Bilimlendin.com kurucusu. Üsküdar Üniverisitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik (İngilizce) öğrencisiyim. Çok küçük yaşlardan itibaren bilimle ilgiliyim. Bu alanda bir şeyler yapmak, öğrenmek ve öğrendiklerimi insanlara aktarmayı çok seviyorum. Kendi bilim alanım dışında astrofizik ve modern fizik ile de ilgiliyim.

Bir cevap yazın

tr_TRTürkçe
en_USEnglish tr_TRTürkçe