Kutuplardan Gelen Soğuk Virüs Dalgası

Tahmini Okuma Süresi: 3 dakika

Korona virüs tüm dünyanın gündemine bomba gibi düştü. Dünya tarihinde yalnızca sayılı defa yaşanan pandemi durumu hepimizin hayatını oldukça derinden etkiledi. Birçok insan ilk defa pandemi terimi ile yüzleşti. Maske kullanmanın bunaltıcılığında günlük hayatına devam etmeye çalıştık. Birçok alışkanlığımız bu dönemde bize aslında ne kadar ihmalkâr yaşadığımızı hatırlattı.

Dünya tarihinde yaşanan pandemiler genellikle influenza denilen grip virüsü ailesindendi ve çok fazla can yaktılar. Ne mutlu ki aradan geçen yıllar bizi mikroskobik diye nitelendirdiğimiz bu yaşam formları hakkında daha bilgili hale getirdi. Veba salgınlarında, antik grip salgınlarında ölen insanlar neden öldüklerini dahi anlayamıyorlardı. Virüsler ve modern insanların savaşı 200.000 yıldır devam ediyor olmasına karşın hala üstün gelemedik. Tek bir virüsü dahi öldüremedik. (Yaşadıklarından emin olmadığımız şeyleri öldürmek pek de kolay olmasa gerek😊). Ancak bu süreçte onlar tarafından katledilmemenin bazı yollarını bulmayı başardık.

Kutuplarda Neler Oluyor?

Dünyamız insanların tahribatıyla değişmeye devam ediyor. Bu dünya yaklaşık olarak 4,5 yıldır var ve olmaya çok uzun bir süre daha devam edecek gibi duruyor. Dünyamız yıllar boyu değişen koşullara nasıl ayak uydurduysa yine kendini değişen koşullara adapte edecektir. Fakat bu bizim türümüz için geçerli olmayabilir. Bu noktada sevgili Hubert Reeves’in çok sevdiğim bir sözünü alıntılamak istiyorum. “Doğa ile savaş halindeyiz. Eğer kazanırsak, kaybedeceğiz.” İşte şu anda dünyaya salınan karbon miktarının artması, ozon tabakamızın zarar görmesi gibi sebeplerle Dünya’mızın iklimi giderek değişmeye başladı. Biz ılıman kuşak sakinleri olarak çok hissetmesek de bu durum dünyanın ekstrem sıcaklık noktalarında kendini göstermeye başladı. Kuzey kutbu gezegenin güneyine kıyasla çok daha hızlı eriyor. Herkes bu iklim karmaşasını konuşuyor ve olabilecek felaketlerden söz ediyor. Fakat hiç hesapta olmayan tehlikeler de yolda olabilir. İşte virüs salgını ile boğuştuğumuz bu günlerde bu konu hakkında farkındalık oluşturmak daha kolay.

Buz Dağının Görünmeyen Kısmı

Kutup bölgeleri hiçbir zaman insan yaşamının çok yoğun olduğu yerler olamadı. Fakat günümüzde Homo sapiens türü gezegenin her bir noktasına ayak basmış durumda. Güney kutbu hala uzun süreli yaşam için pek uygun görünmüyor. Öte yandan, Kuzey kutbumuza oldukça yakın noktalarda gayet eski yerleşim yerlerimiz var. Bu bölgedeki buzların erimesi ile etrafa saçılabilecek ve bize risk oluşturabilecek mikroorganizmaların olabileceği fikri yeni değil. Henüz 2016 yılında Sibirya’daki Yamal Yarımadası’nda 12 yaşındaki bir çocuk şarbon bakterisi yüzünden ölmüş, en az 20 insan ise şarbondan dolayı hastanelik olmuştu. Bu olay 75 yıl önce şarbondan ölen bir geyiğin cesedinin donduğu buzullardan eriyerek yüzeye çıkmasından kaynaklanıyordu. Bakteri toprağa ve suya karışmış, neredeyse 2000 tane geyiğe de bakterinin bulaşmasına neden olmuştu. Bakteriler virüslerden oldukça farklıdır. Bu bakterinin 75 yıl boyunca buzulda canlı kalması aslında durumun vahametini göstermiştir. Çünkü bakterilerin yaşam döngüsü çok kısadır (bazı türler sadece dakikalar içinde bölünürler). Tüm bakteriler böyle bir süreçten sağ çıkamaz. Şarbon bakterisi yıllarca hayatta kalabilecek sporlar üretebilir fakat çoğu bakteri kısa sürede ölecektir. Virüsler ise henüz canlı olarak nitelendiremediğimiz yaşam formları olduğundan ve daha basit yapıda olduklarından çok daha uzun süre etkili kalabilirler. Daha önce bilim insanlarının buzulların derinliklerinde bulup etkin hale getirmeyi başardıkları 32.000 yaşında virüslere rastladık. 1918’deki İspanyol gribinin virüsünü taşıma ihtimali bir yana henüz hiç bilmediğimiz virüslerin de ortaya çıkması uzak bir ihtimal değil. Örnek vermek gerekirse Tibet’te en az daha önce hiç keşfedilmemiş 28 virüs türü yıllar süren araştırmalar sonucu ortaya çıktı.

Tehlike oldukça bariz. Bilim insanları bu konuyu oldukça ciddiye alıyor ve ciddiyetle çalışmalarını yürütüyorlar. Bizim yapmamız gereken ise alıştığımız bazı şeyleri yaşamımızdan çıkartmak. Bunların başında tamamen elektrikli arabalara geçiş, kozmetik ürünlerini daha kontrollü kullanımı gibi önlemler gelmektedir. Çünkü bizim yıllardır içinde yaşadığımız bu süreç bir savaş olsa bile bu süreçte düşmana saldırmak pek akıllıca değil. Yine Reeves’in dediği gibi “Kazanırsak, kaybedeceğiz.”.

Bibliyografya ve İleri Okuma

1.Fox-Skelly, J. (2017, May 04). Earth – There are diseases hidden in ice, and they are waking up. Retrieved June 28, 2020, from http://www.bbc.com/earth/story/20170504-there-are-diseases-hidden-in-ice-and-they-are-waking-up
2.Scientists Found Ancient, Never-Before-Seen Viruses in a Glacier. (n.d.). Retrieved June 28, 2020, from https://www.vice.com/en_us/article/pkebx9/scientists-found-ancient-never-before-seen-viruses-in-a-glacier
3.Buzulların altındaki virüsler. (n.d.). Retrieved June 28, 2020, from https://bogazicindebilim.boun.edu.tr/content/buzullarin-altindaki-virusler
4.Kou, Z., & Li, T. (2014). Pithovirus: A new giant DNA virus found from more than 30,000-year-old sample. Virologica Sinica, 29(2), 71-73. doi:10.1007/s12250-014-3451-9
5.Shoham, D. (2005). Chapter 14. Viral Pathogens of Humans Likely to Be Preserved in Natural Ice. Life in Ancient Ice, 208-226. doi:10.1515/9781400880188-018

.

Ekrem Mücahit Doğdu

Bilimlendin.com kurucusu. Üsküdar Üniverisitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik (İngilizce) öğrencisiyim. Çok küçük yaşlardan itibaren bilimle ilgiliyim. Bu alanda bir şeyler yapmak, öğrenmek ve öğrendiklerimi insanlara aktarmayı çok seviyorum. Kendi bilim alanım dışında astrofizik ve modern fizik ile de ilgiliyim.

Bir cevap yazın

tr_TRTürkçe
en_USEnglish tr_TRTürkçe