Beyincik Hareketleri Konrol Etmekten Çok Daha Fazlasını Yapıyor!

Tahmini Okuma Süresi: 2 dakika

Cerebellum (beyincik), Latince’de “küçük beyin” anlamına gelen bir kelimedir. Bu bölge, beynin arka tarafında bulunan yumruk büyüklüğünde bir bölgedir. Normalde beyincik hareketleri ve dengeyi kontrol için oldukça önemlidir. Bu konu ile ilgili özellikle kuşlar üzerinde çalışılmış birçok deney bulunmaktadır. Fakat fareler üzerinde sosyal ilişkiler için de önemli olduğuna dair bulgular ortaya koyan çalışmalar yapıldı.

Pigeonhold hastalığına sahip insanların erken klinik gözlemlerini yapan Albert Einstein Tıp Kolejinden sinirbilimci Kamran Khodakhah’ın dediğine göre “beyincik bütün beynin yarısından daha fazla nöron içeriyor.” Diyor. “Sadece motor hareketlerin koordinasyonlarını sağlaması çok mantıksız bir durum olur.” Şeklinde bir açıklama getiriyor.

Khodahhah’ın 18 Ocak tarihinde yayımladığı yeni sonuçlara göre beyincik sosyal davranışlar üzerinde de oldukça etkili. Aynı zamanda bu çalışmada beyinciğin hafıza, dil ve duygular ile ilişkisi de gözler önüne seriliyor. Bu sonuçlar aynı zamanda otizm ve şizofreni gibi bazı hastalıklar ile ilgili de bize bazı ipuçları veriyor. Bu hastalıkların her ikisi de anormal beyincik yapısı ile ilgilidir.

Otizm ve Beyincik

Beyinciğin sosyal davranışlar üzerinde etkisinin açıklanması ile ilgili Khodakhah ve meslektaşı olan gelişimsel biyolog ve sinirbilimci Boston Çocuk Hastanesi’nde çalışan Mustafa Şahin: “Bu şizofreni ve otizm gibi hastalıkların anlaşılmasında büyük bir boşluğu dolduruyor.” Diyor. “Bu hastalıkların beyincik ile ilişkili olduğunu bir süredir biliyorduk fakat hiçbir şekilde bunu beynin diğer bölümleri ile direkt olarak bağlantı kuramıyorduk.” şeklinde açıklamasını sürdürüyor.

Khodakhah ve arkadaşları bir beyincik ile beynin orta bölümünde bulunan Ventral Tegmental bölge olarak adlandırılan bir bölgenin ilişkisi incelediler. Bu bölge ağırlıklı olarak ödül duygusu ile ilişkilendiriliyor. Farelerde moleküler araçlar kullanılarak bazı belli hücreler floresan proteinleri ile aydınlatıldı. Sonuç olarak araştırmacılar gerçekten de beyinciğin direkt olarak bu bölgeye mesaj yollayıcı aksonlar yolladığını gözlemlediler.

Önemli olan tek bağlantılar bunlar da değildi. Khodakhah ve arkadaşları optogenetik denilen bir yöntem kullanarak Ventral Tegmental bölgeye sinyal yollayan beyincik hücrelerini kontrol etmeyi denediler. Bulgulara göre bu hücrelerin aktifleştirilmesi farenin iyi hissetmesini sağlıyordu. Fareler bir bölgedeyken bu hücrelerin daha çok aktif hale geldiğini öğrenirse bu bölgede daha fazla vakit geçiriyordu.

Bu hücreler bir çeşit iyi hissetme sinyali gönderiyor gibi gözüküyordu. Bu hücrelerden bir tanesi sosyal etkileşimlerden geliyordu. Yani farede bu hücre bir türdaşıyla bağlantı kurduğunda daha aktif halde idi. Araştırmacılar yapay olarak bu hücreleri uyardıklarında fare artık arkadaşları ile takılmak ihtiyacı hissetmiyordu. Boş bir odada bulunak veya farelerin olduğu bir odada bulunmayı seçme şansı tam olarak eşit hale geliyordu. Khodakhah’a göre bu sosyal davranışların sinirsel mekanizmasını rahatllıkla açıklıyor.

Mustafa Şahin ise bu bulgunun özellikle otizm ile ilgili çok önemli sonuçlar doğurduğunu söylüyor. Beyincik hasarı ile birlikte otizm riskinin arttığını zaten bilinen bir olgudur. Fakat beyincik işlevi ve sosyal ilişkileri etkileyen bir hastalığın bağlantısı arasında büyük bir boşluk söz konusuydu. Mustafa Şahin otizmli hastalarda hasar görmüş bazı ortak beyincik hücreleri saptadı. Bunlar tahmin edebileceğiniz gibi cerebellum ile Ventral Tegmental bölge arasında sinyal taşıyan hücrelerdendi. Aynı zammanda Mustafa Şahin bunun otizm mekanizması ve aynı zamanda ödül davranışları ile ilgili çok önemli bir yol olduğu kanısında.

Alıntılar ve İleri Okuma

I. Carta et al. Cerebellar modulation of the reward circuitry and social behavior. Science. Vol. 363, January 18, 2019. doi:10.1126/science.aav0581.

II. C. Ferrari et al. The role of the cerebellum in explicit and incidental processing of facial emotional expressions: A study with transcranial magnetic stimulation. NeuroImage. Vol. 169, April 1, 2018, p. 256. doi:10.1016/j.neuroimage.2017.12.026.

Ekrem Mücahit Doğdu

Bilimlendin.com kurucusu. Üsküdar Üniverisitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik (İngilizce) öğrencisiyim. Çok küçük yaşlardan itibaren bilimle ilgiliyim. Bu alanda bir şeyler yapmak, öğrenmek ve öğrendiklerimi insanlara aktarmayı çok seviyorum. Kendi bilim alanım dışında astrofizik ve modern fizik ile de ilgiliyim.

Bir cevap yazın

tr_TRTürkçe
en_USEnglish tr_TRTürkçe