Yaşamın Parametresi

Tahmini Okuma Süresi: 2 dakika

Hayvanların Yaşam Süresi

Hayvanların yaşam süreleri değişkendir. Örneğin bir un güvesinin 5 ile 13 gün gibi bir yaşam süresi varken yusufçuğun 3 ile 4 ay arasında bir yaşam süresi vardır. Hatta aynı tür olsalar bile bal arısı 3 ay yaşarken kraliçe arı 5 yıl yaşar. Tür içinde değişkenlik gösterse de insanın can dostları olan kedi ve köpek 15 yıl yaşar. Filler 70 yıl, katil balinalar 90-100 yıl, sazanlar 100 yıl, Grönland balinaları 200-400 yıl yaşayabilir. Kutup istiridyesi 500 yıl, güney kutbu cam süngeri ise 1000 yıl yaşayabilir. Bazı tür denizanalarının uygun şartlar sağlandığında ölmediği araştırmacılarca saptanmıştır.

Her Tür Neden Farklı Yaşıyor?

Aslında canlının türü ne olursa olsun hücreleri yaşlanınca canlı da yaşlanır. Bu hücreler gençken kendilerini kolay savunup kendini yeniler. Ama yaşlandıkça hem savunma mekanizması zayıflar, hem de yenilenme neredeyse sıfır olur. 13 yaşındaki bir köpek yaşlı sayılırken 13 yaşındaki bir insan daha çocuktur. Bu farklılığın nedeni nedir? Genellikle boyut arttıkça yaşam süresi de artar. Boyut evrimsel süreçte büyük bir etkendir.Küçük canlıların hücreleri hasara gördüğünde çok fazla yenilenemeyen hücrelerdir. Bu da daha hücrenin dolasıyla da canlının erken yaşlanmasına neden olur. Boyutlar küçüldükçe vahşi yaşamda av avcı ilişkisi de artar. Örneğin bir fare vahşi ortamda ortalama 1 yıl yaşar. Bu da farenin daha çabuk üremesini ve daha çok yavru üretmesi adaptasyonuna fareyi zorlar.

Örneğin fillerin vahşi ortamda tehditi çok fazla değildir. Bu da fillerin yavru edinme sürecini az etkiler. Dolayısıyla farenin üreme zamanının kısalığının evrimi filde görülmemiştir. Ama bunun istinası da çoktur. Örneğin yarasaların ve kaplumbağaların boyutları büyük değildir ama yaşamları da kendinden büyük canlılara göre uzundur. Böyle istisnaların nedeni canlıların özelliği ile ilgilidir. Kaplumbağanın yavaş metabolizması ve son derece güvenli olan kabuğu ona uzun bir yaşam sağlar. Yarasalar ise daha çok geceleri aktiflerdir ama geceleri yarasının düşmanı sayılacak canlı sayısı son derece azdır. Bu yarasaya uzun bir yaşam sunar. Çevre de yaşam süresi belirlenirken bakılan bir parametredir. Katil balina denilen tür 90 yıl yaşar ama grönland balinası 400 yıla kadar yaşayabilir. Yapıları aynı olmasa da benzer olan bu iki canlının yaşadığı çevre ve metabolizma hızı birbirinden farklıdır. Grönland balinasının yaşadığı bölge buzullarla kaplı olduğu için soğuktur ve bu soğuk Grönland balinasının metabolizmasını yavaşlatır. Bu da yaşam süresini uzatır. Boyuttan ve çevreden bağımsız olan ise canlının yapısıdır. Canlıların hücrelerinin hastalıklara ve çevreye direnci önemlidir.

Peki Ya Biz?

Günümüzdeki ortalama insan hayatı 71 yıldır. Günümüzde yapaylık son derece artsa da yaşam süresi geçmişe göre kısa değildir. 20. yüzyılda ortalama insan hayatı 50 yıldı. Daha eskilere gidecek olursak İlyada ve Odysseia Destanındaki yaşlı insanlar, görmüş geçirmiş insanların en büyüğü 34 yaşındaydı. Şuan daha uzun yaşıyoruz çünkü artık daha çok şeyin farkındayız. Bizi neyin hasta yaptığını daha çok biliyoruz ve bu hastalığı nasıl yeneriz daha çok biliyoruz. Hala çözümsüz çok fazla hastalık olsa da erken teşhis ile bu hastalıkların bile görülme oranını düşürebiliyoruz.

Bir cevap yazın

tr_TRTürkçe
en_USEnglish tr_TRTürkçe